Βασικά
57
γίνεται αυτό; Γιατί οι άνθρωποι προβλέπουν λανθασμένα
ότι θα μπορούσαν να ζήσουν μαζί; Είναι έμφυτη η
τάση των ανθρώπων να επηρεάζεται η κρίση και οι
αποφάσεις τους από συναισθηματικές εκρήξεις και
έντονα φορτισμένες ψυχολογικά καταστάσεις. Έτσι στο
προηγούμενο παράδειγμα τα έντονα συναισθήματα που
αναπτύσσονται στα πρώτα στάδια μιας σχέσης οδηγούν
στην ανάλογη υπερεκτίμηση της κατάστασης. Το άγχος, η
πίεση, παροδικές επιτυχίες κ.α με τον ίδιο ακριβώς τρόπο
μπορούν να μας οδηγήσουν στην υπερεκτίμηση της
δυνατότητας μας να προβλέψουμε τα χρηματιστηριακά
γεγονότα.
2.
Τάση υποεκτίμησης της δυνατότητας μας να
προβλέπουμε:
Αντίστροφα με την προηγούμενη
διεργασία μια σειρά αποτυχιών, κάποιο έκτακτο γεγονός
κ.α. μπορούν να μας οδηγήσουν στην αίσθηση ότι δε
μπορούμε να εξάγουμε κανένα ρεαλιστικό συμπέρασμα
για το μέλλον ακόμη και σε περιπτώσεις όπου αυτό είναι
δυνατό.
3.
Τάση να προγραμματίζουμε μακροπρόθεσμα:
Η
όπερα του Σύδνεϋ προγραμματίστηκε να ανοίξει τις
πόρτες τις στις αρχές του 1963 με εκτιμώμενο κόστος
τα 7 εκατομμύρια δολάρια. Άνοιξε δέκα χρόνια μετά και
κόστισε 107 εκατομμύρια. Το παραπάνω είναι ένα απλό
παράδειγμα αδυναμίας του ανθρώπου να προγραμματίσει.
Αν και δε μπορούμε προφανώς να γενικεύσουμε εν τέλει
είναι γεγονός ότι στην πλειοψηφία των περιπτώσεων τα
χρονοδιαγράμματα που θέτει κανείς και οι στόχοι προς
επίτευξη εκτελούνται πιο αργά και όχι πιο γρήγορα από ότι
είχε προβλεφθεί ενώ στοιχίζουν περισσότερο.
4.
Ανάγκη να υπερασπιστούμε τη φήμη μας:
Ερχόμαστε
τώρα στο ίσως πιο φλέγον από όλα τα ζητήματα που
αναπτύξαμε μέχρι τώρα και που ο Τέτλοκ φρόντισε
να αναδείξει. Οι διαφόρων τύπων “μέντορες” των
χρηματαγορών αντιμετωπίζουν ένα ακόμη σοβαρό
πρόβλημα. Πιέζονται για το αποτέλεσμα. Σε αντίθεση
λοιπόν με τον απλό φοιτητή οικονομικών ο οποίος
ελεύθερα διατυπώνει την γνώμη του, ο ευρείας αποδοχής
ειδικός πολλές φορές θα αναγκαστεί να πει κάτι το οποίο
μπορεί ο ίδιος να μην πιστεύει απλά και μόνο για να
βρίσκεται η γνώμη του μέσα στα πλαίσια της γενικότερης
Η έρευνα του Tetlock
Μια από τις πιο γνωστές και παράλληλα σοβαρές μελέτες
γύρω από το συγκεκριμένο θέμα πραγματοποιήθηκε από τον
ψυχολόγο καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια Φίλιπ
Τέτλοκ (Philip Tetlock). Ο Τέτλοκ κάλεσε περισσότερους από
300 ειδικούς (χρηματιστές, οικονομολόγους, κοινωνιολόγους,
πολιτικούς αναλυτές) να προβλέψουν το ενδεχόμενο να
συμβούν ορισμένα οικονομικά και πολιτικά γεγονότα σε
ορίζοντα πενταετίας. Συγκέντρωσε λοιπόν συνολικά ένα
δείγμα περίπου 27000 προβλέψεων. Τα αποτελέσματα της
έρευνας ήταν αποκαλυπτικά. Αφενός γιατί αρχικά έγινε φανερό
ότι ο μέσος όρος των επιτυχών προβλέψεων των διάσημων
και ευρύτερα γνωστών οικονομολόγων δεν υπερτερούσε σε
κανένα σημείο και σε καμιά κατηγορία του ανάλογου μέσου
όρου των απλών φοιτητών οικονομικών, των μεμονωμένων
traders κ.τ.λ.
Αφετέρου γιατί προς έκπληξη όλων διαπιστώθηκε
αντίστροφη σχέση επιτυχών προβλέψεων και δημοτικότητας
των συμμετεχόντων στην έρευνα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι
σε αρκετές περιπτώσεις το γεγονός ότι ο εκάστοτε ειδικός ήταν
δημοφιλής οδηγούσε σε μειωμένη δυνατότητα πρόβλεψης,
πράγμα αλλόκοτο σε σχέση με ό,τι θα περιμέναμε.
Οι εσωτερικές ανθρώπινες τάσεις
που δυσχεραίνουν το έτσι και αλλιώς
δύσκολο εγχείρημα της πρόβλεψης
Προφανώς και είναι δύσκολο για τον οποιοδήποτε ναπροβλέψει
το μέλλον σε κάθε δραστηριότητα. Έτσι και στις χρηματαγορές
(οι οποίες μάλιστα επηρεάζονται άμεσα από κάθε αλλαγή στο
περιβάλλον τους) το έργο αυτό είναι πολύ δύσκολο όσο και
αν η τεχνολογία, η χρήση των μαθηματικών και πληθώρας
πληροφοριών μας δίνει κάποια εργαλεία χρήσιμα για την
επιβίωση μας στη ‘μάχη’ με το αβέβαιο μέλλον.
Το εγχείρημα γίνεται ακόμα πιο δύσκολο εξαιτίας των
παρακάτω τεσσάρων σημαντικών εσωτερικών τάσεων που
όλοι λίγο ή πολύ αναπτύσσουμε:
1.
Τάση υπερεκτίμησης της δυνατότητας μας να
προβλέπουμε:
Διάβασα πρόσφατα ότι τα διαζύγια σε
αρκετές από τις ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης
ξεπερνούν σε αριθμό πλέον τους γάμους. Γιατί αλήθεια
Αναζητήστε ανθρώπους με βαθιά γνώση
του αντικειμένου και με το θάρρος της
γνώμης τους για να εμπιστευτείτε.
